Jul
1
Hergé redt basji-boezoek
Filed Under Taal
Honderd jaar HERGé
Hoe de vader van kapitein Haddock de basji-boezoeks in leven houdt
Nu Kuifje naar Hollywood trekt, volgt in zijn spoor uiteraard ook kapitein Haddock. En die neemt zijn rijke repertoire van scheldwoorden mee (Duizend bommen en granaten). Een daarvan is zo raadselachtig dat we het nauwelijks registreren: ‘Basji-boezoek!’ of mooier nog ‘Stomme basji-boezoek!’ Misschien dacht u dat Haddock de bijzondere lettercombinatie zelf had verzonnen. In kringen van experts is inmiddels wel bekend dat de basji-boezoeks (F: bachi-bouzouk, E: bashi-bazouk) vroeger een divisie van het Turkse leger vormden. Werden ze uit een bepaalde bevolkingsgroep gerekruteerd? Leven er nog afstammelingen? Kunnen we ergens nog een stokoude basji-bozoek interviewen misschien?Ali, de wijze man die me in Diepenbeek zijn prima kebabs serveert, zegt dat zelfs in Turkije het woord helemaal is verdwenen. Letterlijk betekent het: ‘Iemand van wie het hoofd niet in orde is’. “Maar in mijn omgeving hoor ik het zelden of nooit nog gebruiken”, zegt Ali.In het uitgestrekte Ottomaanse rijk werden met basji-boezoeks oorspronkelijk de haveloze bedelaars bestempeld die vanuit het binnenland in de hoofdstad arriveerden. De sultan beschikte over een groot staand leger van wel 400.000 man, maar vanaf de 18de eeuw riep hij waar nodig een soort vreemdenlegioen in het leven: krijgers die uit het hele rijk afkomstig waren, rovers en wildemannen die dienden om het vuile werk op te knappen. Om namelijk al moordend en brandstichtend het terrein voor de reguliere troepen te effenen. De basji-boezoeks waren dus huurlingen, zowel in de infanterie als de cavalerie, die door gebrek aan discipline, plunderingen en wreedheden snel berucht werden. Ze kregen geen soldij, oorlogsbuit was hun loon; ze hadden eigen leiders, eigen wapens en eigen paarden. Daartoe uitgedaagd wilden ze ook wel hun werkgever, het Turkse leger, in de pan hakken. In het midden van de 19de eeuw liep hun aantal op tot meer dan 80.000 man. Hun bestaan drong in West-Europa pas goed door tijdens de Krimoorlog (1854/55) waarin Britten, Fransen en Turken tegen de Russen samenspanden. De basji-boezoeks vochten dus aan geallieerde kant. De geallieerde generaals wisten niet goed hoe ze met hen moesten omgaan. Ze probeerden wanhopig de wilde bende in het gelid te krijgen, met soldij bijvoorbeeld. Maar dat wou niet lukken.Omdat ze uit het hele Ottomaanse rijk – eeuwenlang een van de machtigste rijken op aarde – afkomstig waren, zagen ze er schilderachtig uit. Een Parijs blad schrijft in 1854: “Je vindt onder hen Turken uit Azië, Koerden, Tsjerkes, Egyptenaren, mensen uit Tripoli, Tunesië en zelfs Arabieren uit Algerije en Kabylië. Ze dragen allemaal hun eigen, typische klederdracht en bieden het meest pittoreske gezicht dat men zich kan voorstellen. Ze zijn mooi om te zien, maar vanwege hun wrede reputatie slaat je tegelijk de schrik om het hart.”Dus de basji-boezoeks vormden tot het begin van de 20ste eeuw het kleurrijke, maar schrikwekkende vreemdenlegioen van de Turkse sultan. Een zootje ongeregeld. Tegen de tijd dat Hergé aan Kuifje begon, was het woord tot een scheldwoord verworden. De basji-boezoeks verdwenen uit de geschiedenis zoals ze waren gekomen: terstond.De beroemde Gentse kok Cauderlier had op een van zijn menu’s een ‘Chipolatha à la Bachi-Bouzouck’ staan. Peter Gabriel heeft een song aan hen gewijd. Frankrijk telt nog talloze ‘Bachi-bouzouk’-bar-pub- ambiance-gelegenheden. Een soort van geuzennaam. Afwachten maar wat ze daar in Hollywood gaan van bakken. Marcel Grauls
Vindplaatsen: bladzijde/plaatje:
9. De Krab met de gulden scharen 38.2
12. Scharlaken Rackham 43.12/7.10
13. 7 kristallen bollen 47.8
14. Zonnetempel 33.3
15. Zwarte goud 57.14
16. Raket naar de maan 4.7
17. Mannen op de maan 47.9
18. Zonnebloem 28.14 — 31.1 — 36.8
19. Cokes 16.3 —- 49.7
20. Tibet 11.3
21. Castafiore 10.5
22. Vlucht 714 — 23.2
24. Alfakunst – p. 38
Comments
2 Responses to “Hergé redt basji-boezoek”
Leave a Reply
Hartelijk dank voor dit exposé - juist artikeltjes over dit soort in principe obscure onderwerpen maken het internet tot een goudmijn, als je zoals ik schrijft, en op zoek bent naar info achter je eigen obscure associaties.
Ready to argue with the themes of education-all. All the same, you can very well write about it